ประวัติความเป็นมา

ประวัติความเป็นมา

จังหวัดประจวบคีรีขันธ์มีประวัติศาสตร์ความเป็นมาไม่ค่อยแน่ชัด เนื่องจากเป็นพื้นที่แคบ ยามมีศึกสงครามยากแก่การป้องกันจึงต้องปล่อยให้เป็นเมืองร้างหรือยุบเมืองเป็นส่วนหนึ่งของเมืองเพชรบุรี ในอดีตเป็นเพียงเมืองชั้นจัตวาเล็ก ๆ ที่รวมกันอยู่ภายใต้การปกครองของเมืองเพชรบุรี พอถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยจึงได้โปรดเกล้าฯ ตั้ง เมืองบางนางรม ที่ปากคลองบางนางรม แต่ที่ดินไม่เหมาะสมแก่การเพาะปลูกจึงย้ายที่ว่าการเมืองไปตั้งที่เมืองกุย ที่มีความอุดมสมบูรณ์และการตั้งบ้านเรือนหนาแน่นกว่า

ครั้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พ.ศ. 2398 โปรดเกล้าฯ ให้รวมเมืองกุย เมืองคลองวาฬ และเมืองบางนางรมเข้าด้วยกัน โดยที่ตั้งเมืองยังคงตั้งอยู่ที่เมืองกุย (คืออำเภอกุยบุรีในปัจจุบัน) และโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อเมืองกุยเป็น เมืองประจวบคีรีขันธ์ เพื่อให้ชื่อคล้องจองกันกับเมืองประจันตคีรีเขตซึ่งเดิมคือเกาะกงที่แยกออกจากจังหวัดตราด

ครั้นถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พ.ศ. 2441 จึงย้ายเมืองมาอยู่ที่บ้านเกาะหลัก ต่อมาพระองค์ทรงจัดการปกครองแบบมณฑลเทศาภิบาล เมืองประจวบคีรีขันธ์ เมืองชั้นจัตวาซึ่งขึ้นตรงกับเมืองเพชรบุรี มีฐานะเป็นอำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ สังกัดเมืองเพชรบุรี ในช่วงนี้เมืองปราณบุรีซึ่งมีอาณาเขตติดอำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ด้านทิศเหนือและเคยมีฐานะเป็นเมืองชั้นจัตวาขึ้นกับเมืองเพชรบุรี ก็ได้จัดตั้งเป็นอำเภอเมืองปราณบุรี สังกัดเมืองเพชรบุรีด้วยส่วนเมืองกำเนิดนพคุณขึ้นตรงกับเมืองชุมพร ด้วยมีพระราชดำริสงวนชื่อเมืองปราณไว้ (เมืองเก่าที่ตั้งอยู่ที่ปากน้ำปราณบุรี) ต่อมา วันที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2449 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้มีพระบรมราชโองการให้รวมเอาอำเภอเมืองปราณบุรี อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ เมืองเพชรบุรี และอำเภอกำเนิดนพคุณ เมืองชุมพร ซึ่งเป็นเมืองชั้นจัตวามาก่อน ตั้งเป็นเมืองปราณบุรีมีที่ทำการเมืองอยู่ที่ตำบลเกาะหลัก ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงได้มีการเปลี่ยนชื่อเมืองปราณบุรีเป็นเมืองประจวบคีรีขันธ์ เพื่อป้องกันการสับสนกับเมืองปราณที่ปากน้ำปราณบุรีหลังจากมีการยกเลิกระบบการปกครองแบบมณฑลเทศาภิบาล เมืองประจวบคีรีขันธ์จึงไม่ได้ขึ้นตรงกับเมืองเพชรบุรีและมณฑลราชบุรีอีก

ในสมัยกรุงศรีอยุธยา เมืองนี้ มีชื่อว่า “เมืองบางนางรม” หรือ “เมืองนารัง” ดังปรากฎในหนังสือ “คำให้การชาวกรุงเก่า” ได้ลำดับชื่อหัวเมืองปักษ์ใต้ ตามลำดับดังนี้ “เมืองปราณ เมืองชะอัง เมืองนารัง เมืองบางตะพาน” เมืองเหล่านี้ในปัจจุบันคือ อำเภอปราณบุรี อำเภอชะอำ อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ และอำเภอบางสะพาน หลังกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่า เมื่อ พ.ศ. 2310 เมืองนารังได้ร้างไป จนถึงสมัยรัชกาลที่ 2 ทรงโปรดเกล้า ให้ตั้งขึ้นใหม่ เรียกเมืองบางนารม มีศูนย์กลางการปกครองอยู่ที่เมืองกุย ในสมัยรัชกาลที่ 4 ทรงโปรดเกล้า ให้เปลี่ยนชื่อเมืองมาเป็น เมืองประจวบคีรีขันธ์ เป็นอำเภอขึ้นกับเมืองเพชรบุรี ต่อมา ใน พ.ศ. 2399 โปรดเกล้าฯ ให้รวม อำเภอประจวบคีรีขันธ์ อำเภอปราณ และอำเภอกำเนิดนพคุณ ตั้งเป็น เมืองเรียกชื่อว่า “เมืองปราณบุรี” ย้ายศูนย์กลางปกครองจากเมืองกุย มาไว้ที่เมืองเกาะหลัก บริเวณอ่าวเกาะหลัก หรืออ่าวประจวบคีรีขันธ์ ต่อมาใน สมัยรัชกาลที่ 6 โปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อเมืองมาใช้ชื่อ “ประจวบคีรีขันธ์” จนถึงปัจจุบัน

 ที่ตั้ง

จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เป็นจังหวัดหนึ่งใน 25 จังหวัดภาคกลางของประเทศไทย อยู่ระหว่างเส้นละติจูด ที่ 12 องศา 31 ลิปดาเหนือ ถึง 11 องศา 24 ลิปดาเหนือ และระหว่างเส้นลองจิจูด ที่ 99 องศา 9 ลิปดาตะวันออก ถึง 100 องศา ลิปดา ตะวันตะตะวันออก ความยาวจากทิศเหนือจรดทิศใต้ ประมาณ 212 กิโลเมตร และชายฝั่งทะเลอ่าวไทยประมาณ 224.8 กิโลเมตร มีส่วนแคบที่สุดของประเทศ อยู่ในตำบลคลองปลาวาฬ อำเภอเมืองฯ จากฝั่งอ่าวไทย ถึงเขตแดนประเทศพม่าประมาณ 2 กิโลเมตร

ภูมิศาสตร์

มีเนื้อที่ประมาณ 6,367.620 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 3,979,762.5 ไร่ มีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดใกล้เคียง ดังนี้

-ทิศเหนือ ติดต่อกับจังหวัดเพชรบุรี

-ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดชุมพร

-ทิศตะวันออก ติดต่อกับอ่าวไทย

-ทิศตะวันตก ติดต่อกับประเทศพม่า

ความยาวจากทิศเหนือจรดทิศใต้ ประมาณ 212 กิโลเมตร และชายฝั่งทะเลยาวประมาณ 224.8 กิโลเมตร มีส่วนที่แคบที่สุดของประเทศอยู่ในเขตตำบลคลองวาฬ อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ จากอ่าวไทยถึงเขตแดนพม่าประมาณ 12 กิโลเมตร ระยะทางจากกรุงเทพฯ ตามทางหลวงแผ่นดินสายเอเชียหมายเลข 4 (ถนนเพชรเกษม) ประมาณ 399 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางประมาณ 4 ชั่วโมงเศษ และตามเส้นทางรถไฟสายใต้ ประมาณ 318 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางประมาณ 4-6 ชั่วโมง

ตราประจำจังหวัด

ศาลามณฑป หมายถึง พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ในถ้ำพระยานคร ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สร้างไว้เมื่อ พ.ศ.2433 และเคยเสด็จไปประทับที่ถ้ำนี้ 2 ครั้ง และต่อมา พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ก็เคยเสด็จไปประทับที่นี่อีก ภาพเกาะเบื้องหลัง หมายถึง เกาะหลัก ซึ่งเป็นสถานที่สำคัญแห่งหนึ่งมาแต่โบราณ จึงได้นำมาเป็นสัญลักษณ์ของจังหวัด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ใช้อักษรย่อว่า “ปข”

สัญลักษณ์ประจำจังหวัด

“อ่าวประจวบคีรีขันธ์”

จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ดินแดนแห่งหาดยาวเขาเยอะ

“ธงประจำจังหวัด”

 “ต้นไม้ประจำจังหวัด”

ต้นเกด